ارزیابی سناریوهای مدیریت آبیاری سطحی و تأثیر آن‌ها بر شاخص‌های عملکرد سامانه با استفاده از SIRMOD مطالعه موردی کبوترآباد، اصفهان

نظری, بیژن; کمالی, مرتضی; قدمی فیروزآبادی, علی

doi:10.22034/hws.2026.71586.1047

ارزیابی سناریوهای مدیریت آبیاری سطحی و تأثیر آن‌ها بر شاخص‌های عملکرد سامانه با استفاده از SIRMOD مطالعه موردی کبوترآباد، اصفهان

نوع مقاله : مقاله کامل پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران

² گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

³ مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران

10.22034/hws.2026.71586.1047

چکیده

آبیاری جویچه‌ای به عنوان یکی از رایج‌ترین روش‌های آبیاری سطحی، در صورت مدیریت صحیح می‌تواند تلفات آب را کاهش داده و موجب افزایش راندمان و کارآیی سامانه شود. با وجود پژوهش‌های متعدد در زمینه ارزیابی متغیرهای مدیریتی، بررسی اثرات هم‌زمان و اندرکنش این متغیرها بر شاخص‌های عملکرد آبیاری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش، از نرم‌افزار SIRMOD برای شبیه‌سازی و ارزیابی تأثیر تغییر هم‌زمان سه عامل مدیریتی شامل دبی ورودی، زمان قطع جریان و طول جویچه بر شاخص‌های کارآیی آبیاری شامل راندمان کاربرد آب (Ea)، راندمان نیاز آبیاری (Er)، نسبت نفوذ عمقی (DPR) و نسبت رواناب پایاب (TWR) استفاده شد. برای این منظور، هر یک از عوامل ورودی به میزان ۲۰ درصد نسبت به مقدار اولیه افزایش یا کاهش یافت و مدل در قالب سناریوهای مختلف اجرا و نتایج مقایسه شد. یافته‌ها نشان داد بالاترین مقدار Ea (86/2 درصد) و کمترین مقدار TWR (13/8 درصد) در سناریوی کاهش دبی و زمان قطع جریان و افزایش طول جویچه حاصل شده است. همچنین بیشترین مقدار DPR (95/8 درصد) در سناریوی افزایش طول جویچه و ثابت نگه‌داشتن دبی و زمان قطع جریان مشاهده شد. تحلیل حساسیت نیز نشان داد که شاخص‌های Ea و TWR به‌ترتیب با میانگین 19/12 و 29/99 درصد بیشترین حساسیت را به طول جویچه دارند. به‌طور کلی، نتایج بیانگر آن است که با وجود پیچیدگی مدیریت آبیاری جویچه‌ای، استفاده از مدل‌های شبیه‌ساز مانند SIRMOD می‌تواند بدون نیاز به تغییر زیرساخت، ترکیب بهینه‌ای از پارامترهای مدیریتی را برای افزایش بهره‌وری آب در شرایط واقعی مزرعه فراهم کند.

کلیدواژه‌ها