https://hws.tabrizu.ac.ir/ دانش آب و هیدرولیک fa daily 1 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://hws.tabrizu.ac.ir/article_21435.html سدهای خاکی، سازه‌های حیاتی برای مدیریت منابع آب، با چالش نشت از بدنه و پی مواجه‌اند که می‌تواند ظرفیت ذخیره‌سازی را کاهش داده و ناپایداری سازه را به دنبال داشته باشد. این پژوهش عملکرد دیوار آب‌بند و پتوی رسی را برای کنترل نشت در یکی از سدهای خاکی آذربایجان شرقی با مدل‌سازی عددی در نرم‌افزار GeoStudio (ماژول Seep/W) بررسی کرد. تأثیر عمق و ضخامت دیوار آب‌بند، طول و ضخامت پتوی رسی، و نفوذپذیری پی بر نشت و فشار آب منفذی تحلیل شد. نتایج نشان داد دیوار آب‌بند با عمق ۱۵ متر و ضخامت ۲ متر، نشت را ۷۰–۹۰٪ کاهش داده و فشار آب منفذی را به‌طور مؤثری کنترل می‌کند، درحالی‌که پتوی رسی با طول ۹۳ متر و ضخامت ۵/۱ متر، نشت را ۳۰–۵۰٪ کاهش داد، اما در کنترل فشار آب منفذی کمتر مؤثر بود. ازنظر اقتصادی، دیوار آب‌بند ۴۹/۸٪ و پتوی رسی ۵۰/۲٪ از هزینه‌های پروژه را تشکیل می‌دهند، اما دیوار آب‌بند عملکرد بهتری نسبت به هزینه دارد و پتوی رسی برای سدهای کوتاه‌تر به دلیل اجرای ساده‌تر مناسب‌تر است. نوآوری پژوهش، ارائه راهکار ترکیبی دیوار آب‌بند (عمق ۱۲ متر) و پتوی رسی (ضخامت ۱ متر) است که نشت را ۸۵٪ کاهش داده و هزینه‌ها را ۱۰٪ کمتر می‌کند. این یافته‌ها راهکاری بهینه برای طراحی سدهای خاکی ارائه می‌دهند. https://hws.tabrizu.ac.ir/article_21451.html با توجه به افزایش تقاضا برای منابع آب و سهم حدود 70 درصدی بخش کشاورزی از مصرف آب کشور، استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری به‌منظور کاهش تلفات و ارتقای راندمان، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. هدف این پژوهش، مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و ارزیابی عملکرد سه سامانه آبیاری بارانی شامل آبپاش تفنگی، بوم اسپری و سامانه بومی‌سازی‌شده توسط بهره‌بردار در اراضی تحت پوشش رودخانه مرزی ارس در شهرستان پلدشت (استان آذربایجان غربی) است. داده‌های موردنیاز از اندازه‌گیری‌های میدانی طی سه نوبت در ماه‌های تیر، مرداد و شهریور سال ۱۳۹۷ و در سطح ۵۹ هکتار جمع‌آوری شد. شاخص‌های یکنواختی توزیع آب (DU)، ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU) و راندمان کاربرد آبیاری (Ea) برای هر سامانه محاسبه و تلفات تبخیر و بادبردگی تعیین گردید. نتایج نشان داد سامانه بوم اسپری با مقادیر میانگین CU=94.7، DU=91.1 و Ea=85.8 درصد، عملکردی مطلوب و یکنواختی بسیار مناسبی در توزیع آب دارد. سامانه آبپاش تفنگی با مقادیر CU=68.7، DU=64.9 و Ea=67.6 درصد، کمترین راندمان و بیشترین تلفات تبخیر و بادبردگی (میانگین 7/22 درصد) را نشان داد. در مقابل، سامانه بومی‌سازی‌شده با مقادیر CU=89.9، DU=85.7 و Ea=94.2 درصد و تلفات ناچیز تبخیر و بادبردگی، از راندمان بالایی برخوردار بود. یافته‌ها بیانگر آن است که استفاده از سامانه‌های بوم اسپری یا سامانه‌های اصلاح‌شده با پخش مستقیم آب بر سطح خاک، ضمن کاهش محسوس تلفات تبخیر و بادبردگی، موجب افزایش راندمان آبیاری در مناطق بادخیز می‌شود. توسعه این سامانه‌ها می‌تواند گامی مؤثر در جهت بهره‌برداری پایدار از منابع آب و کاهش هزینه‌های انرژی و نیروی کار باشد https://hws.tabrizu.ac.ir/article_21689.html چکیده باتوجه‌به اهمیت سیلاب در مدیریت منابع آب، این مطالعه به پیش‌بینی رواناب فصلی حوضه بهرام‌جو طی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ می‌پردازد. برای مدل‌سازی داده‌های رواناب فصلی به‌عنوان متغیر وابسته و بارش ماهانه به‌عنوان متغیر مستقل از ایستگاه‌های هواشناسی منطقه جمع‌آوری شد و با استفاده از سه مدل سری زمانیMIDAS، ARDL و GARCH تحلیل گردید. عملکرد مدل‌ها با آماره‌های ارزیابی ضریب تبیین R² و جذر میانگین مربعات خطا RMSE ارزیابی شد. به طور کلی نتایج نشان داد که هرچند سه مدل روند تغییرات رواناب را به درستی پیش‌بینی نمودند، اما دقت مدل MIDAS بالاتر می‌باشد. در این راستا مدل MIDAS ، بهترین عملکرد را با ضریب تبیین ۸۲/۰ و RMSE برابر با ۶۱/۰ مترمکعب بر ثانیه داراست. همچنین مدل‌های ARDL و GARCH به ترتیب با ضرایب تبیین ۶۶/۰ و ۵۲/۰ و RMSEهای ۹۳/۰ و ۷۱/۰ مترمکعب بر ثانیه عملکرد ضعیف‌تری را نسبت به مدلMIDAS داشتند. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که رواناب حافظه بلندمدت خود را در فراز و فرود سری زمانی حفظ کرده و در فصول پر بارش روند افزایشی و در فصول کم‌بارش روند کاهشی را داراست. نتیجه کلی بدست آمده پژوهش نشان داد که مدلMIDAS به دلیل توانایی ادغام داده‌های با فرکانس‌های زمانی متفاوت روزانه، ماهانه و فصلی، توانایی بهتری را در الگویابی و پیش‌بینی دقیق‌تر رواناب داشته و در نتیجه در مدیریت و کنترل سیلاب‌ها به عنوان راهکار مناسب می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد.