مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و شاخص‌های ارزیابی عملکرد در سه سامانه آبیاری بارانی با تأکید بر پایداری منابع آب (مطالعه موردی: شهرستان پلدشت)

نورجو, امیر; رضایی, مجتبی; کمالی, مرتضی

doi:10.22034/hws.2026.70065.1036

مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و شاخص‌های ارزیابی عملکرد در سه سامانه آبیاری بارانی با تأکید بر پایداری منابع آب (مطالعه موردی: شهرستان پلدشت)

نویسندگان

¹ استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و‌‌ ترویج ‌کشاورزی، ارومیه، ایران.

² استادیار پژوهشی، موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی ، رشت، ایران

³ موسسه تحقیقات برنج کشور . سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت ، ایران

10.22034/hws.2026.70065.1036

چکیده

با توجه به افزایش تقاضا برای منابع آب و سهم حدود 70 درصدی بخش کشاورزی از مصرف آب کشور، استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری به‌منظور کاهش تلفات و ارتقای راندمان، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. هدف این پژوهش، مقایسه تلفات تبخیر و بادبردگی و ارزیابی عملکرد سه سامانه آبیاری بارانی شامل آبپاش تفنگی، بوم اسپری و سامانه بومی‌سازی‌شده توسط بهره‌بردار در اراضی تحت پوشش رودخانه مرزی ارس در شهرستان پلدشت (استان آذربایجان غربی) است. داده‌های موردنیاز از اندازه‌گیری‌های میدانی طی سه نوبت در ماه‌های تیر، مرداد و شهریور سال ۱۳۹۷ و در سطح ۵۹ هکتار جمع‌آوری شد. شاخص‌های یکنواختی توزیع آب (DU)، ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU) و راندمان کاربرد آبیاری (Ea) برای هر سامانه محاسبه و تلفات تبخیر و بادبردگی تعیین گردید. نتایج نشان داد سامانه بوم اسپری با مقادیر میانگین CU=94.7، DU=91.1 و Ea=85.8 درصد، عملکردی مطلوب و یکنواختی بسیار مناسبی در توزیع آب دارد. سامانه آبپاش تفنگی با مقادیر CU=68.7، DU=64.9 و Ea=67.6 درصد، کمترین راندمان و بیشترین تلفات تبخیر و بادبردگی (میانگین 7/22 درصد) را نشان داد. در مقابل، سامانه بومی‌سازی‌شده با مقادیر CU=89.9، DU=85.7 و Ea=94.2 درصد و تلفات ناچیز تبخیر و بادبردگی، از راندمان بالایی برخوردار بود. یافته‌ها بیانگر آن است که استفاده از سامانه‌های بوم اسپری یا سامانه‌های اصلاح‌شده با پخش مستقیم آب بر سطح خاک، ضمن کاهش محسوس تلفات تبخیر و بادبردگی، موجب افزایش راندمان آبیاری در مناطق بادخیز می‌شود. توسعه این سامانه‌ها می‌تواند گامی مؤثر در جهت بهره‌برداری پایدار از منابع آب و کاهش هزینه‌های انرژی و نیروی کار باشد

کلیدواژه‌ها